Qaz sızmasını necə vaxtında hiss etmək olar?
Qaz sızması qaz borularında, şlanqlarda və ya qazla işləyən cihazlarda yaranan nasazlıqlar nəticəsində qazın nəzarətsiz şəkildə ətrafa yayılmasıdır. Normal şəraitdə qaz yalnız cihazların daxilində olmalı və çölə çıxmamalıdır. Amma sistemdə ən kiçik problem belə qazın ətrafa yayılmasına səbəb ola bilər. Bu vəziyyət insan sağlamlığı üçün çox təhlükəlidir. Qaz sızması zamanı havadakı oksigen azalır və nəfəs almağı çətinləşdirir. Uzun müddət qaz olan mühitdə qalmaq ciddi zəhərlənməyə səbəb ola bilər. İnsanlar çox vaxt qaz sızmasını yalnız qoxu ilə hiss edirlər. Amma hər zaman bu mümkün olmur. Bəzi hallarda qoxu zəif olur və insan bunu dərhal başa düşmür. Məhz buna görə qaz sızması anlayışını yaxşı bilmək və riskləri dərk etmək çox vacibdir.
Evə verilən qaz əsas magistral xətlərdən borular vasitəsilə mənzillərə ötürülür. Bu borular mətbəxə, kombiyə və digər qazla işləyən cihazlara bağlanır. Normal halda bu sistem tam qapalı olur və qaz yalnız cihaz işə salındıqda istifadə edilir. Qaz kranı bağlandıqda qazın axını dayanmalıdır. Amma sistemdə boşluq, çat və ya texniki problem olduqda qaz kran bağlı olsa belə sızma baş verə bilər. Boruların, birləşmələrin və cihazların vəziyyəti daim nəzarətdə saxlanmalıdır. Qaz ustası tərəfindən aparılan yoxlamalar bu baxımdan lazımdır. Ustalar sistemi diqqətlə yoxlayır, zəif nöqtələri aşkar edir və lazımi tədbirləri görür. Bu da təhlükəsizliyi artırır və riskləri azaldır.
Qaz sızmasının yaranmasının bir neçə əsas səbəbi var. Boruların köhnəlməsi ən çox rast gəlinən səbəblərdəndir. Zaman keçdikcə boruların iç və çöl səthi aşınır, paslanma yaranır və nəticədə xırda çatlar əmələ gəlir. Bu çatlar isə qazın çölə çıxmasına şərait yaradır. Digər səbəb yanlış quraşdırmadır. Əgər qaz sistemi düzgün qurulmayıbsa, birləşmələr möhkəm deyilsə, sızma riski artır. Şlanqların zədələnməsi də çox yayılmış problemdir. Mətbəxdə tez-tez hərəkət etdikdə şlanqlar bükülür, sıxılır. Bu da onların tez sıradan çıxmasına səbəb olur. Kranların tam bağlanmaması da qaz sızmasına yol aça bilər.
Məqalədə, qaz sızmasının əlamətlərini, səbəblərini və təhlükə zamanı düzgün davranış qaydalarını öyrənəcəksiniz.
Qaz sızmasının əsas səbəbləri
Qaz sızması heç vaxt səbəbsiz yaranmır. Hər bir problemin arxasında konkret texniki və ya insan amili dayanır. Əksər hallarda insanlar bu səbəbləri əvvəlcədən görməzlikdən gəlir və nəticədə risk artır. Qaz sistemləri uzunmüddətli istifadə üçün nəzərdə tutulsa da, bu o demək deyil ki, onlara nəzarət etməyə ehtiyac yoxdur. Vaxtında yoxlanılmayan, düzgün quraşdırılmayan və ya keyfiyyətsiz materiallardan istifadə edilən sistemlər sızma riskini ciddi şəkildə yüksəldir. İnsanlar çox zaman qazla bağlı problemləri xırda məsələ kimi qəbul edir. Amma bu yanaşma təhlükəli nəticələrə gətirib çıxara bilər. Qaz sızmasının əsas səbəblərini bilmək isə təhlükənin qarşısını vaxtında almağa kömək edir.
Köhnəlmiş borular
Qaz boruları illərlə eyni şəraitdə işlədikdə tədricən zəifləyir. Metal zamanla öz möhkəmliyini itirir, səthində pas əmələ gəlir və xırda çatlar yaranır. Bu çatlar əvvəlcə gözə görünməsə də, zaman keçdikcə böyüyür və qazın çölə sızmasına şərait yaradır. Xüsusilə köhnə tikililərdə bu problem daha çox müşahidə olunur. Çünki həmin binalarda istifadə olunan borular uzun illər dəyişdirilmədən qalır. İnsanlar çox vaxt boruların vəziyyətini yoxlatdırmır. Yalnız problem yarandıqdan sonra hərəkətə keçir. Halbuki boruların köhnəlməsi səssiz şəkildə davam edir. Bir gün gözlənilməz sızmaya səbəb ola bilər. Qaz borularının vəziyyəti mütəmadi nəzarətdə saxlanmalıdır.
Zədələnmiş şlanqlar
Mətbəxdə və digər qaz cihazlarının yerləşdiyi yerlərdə şlanqlar tez-tez hərəkətə məruz qalır. Cihazlar yerindən tərpədildikdə, təmizləmə zamanı və ya başqa səbəblərlə şlanqlar əyilir, bükülür və sıxılır. Bu proses zamanla şlanq materialının zəifləməsinə gətirib çıxarır. Nəticədə şlanq üzərində xırda deşiklər və çatlar əmələ gələ bilər. Bu cür zədələr isə qazın səssiz şəkildə ətrafa yayılmasına səbəb olur. İnsanlar çox vaxt şlanqların vəziyyətinə fikir vermir və yalnız güclü qoxu hiss etdikdə problemin fərqinə varır. Halbuki şlanqlar mütəmadi yoxlanılmalı, köhnəlmiş və elastikliyini itirmiş hissələr vaxtında dəyişdirilməlidir. Çünki şlanq qaz sisteminin ən həssas hissələrindən biridir.
Yanlış quraşdırma
Qaz sistemlərinin quraşdırılması çox dəqiqlik tələb edən bir prosesdir. Bu işi peşəkar olmayan şəxslər həyata keçirdikdə risk dəfələrlə artır. Bir birləşmə yerinin düzgün sıxılmaması, uyğun olmayan detalın istifadəsi və ya texniki qaydalara əməl edilməməsi qaz sızmasına şərait yaradır. İnsanlar bəzən ucuz başa gəlsin deyə tanış və ya təcrübəsiz ustalara müraciət edir. Amma bu qərar sonradan böyük problemlərə yol aça bilər. Qazla bağlı işlərdə xırda səhvlər belə ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Buna görə də quraşdırma prosesi mütləq sertifikatlı və təcrübəli mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır. Düzgün quraşdırılmış sistem həm təhlükəsizliyi artırır, həm də uzunömürlü olur.
Texniki baxımın olmaması
Qaz sistemləri uzun müddət yoxlanılmadıqda gizli problemlər yaranmağa başlayır. Bir çox insan quraşdırmadan sonra illərlə heç bir nəzarət etdirmir. Halbuki zamanla borular, birləşmələr və şlanqlar aşınır, boşalır və köhnəlir. Bu proses səssiz gedir və insan problemin fərqinə varmır. Texniki baxım aparılmadıqda xırda nasazlıqlar böyüyərək ciddi sızmalara çevrilə bilər. Vaxtında aparılan yoxlama isə bu problemləri erkən mərhələdə aşkar etməyə imkan verir. Peşəkar ustalar sistemi yoxlayaraq zəif nöqtələri müəyyən edir və lazımi tədbirləri görür. Bu da həm təhlükəsizliyi artırır, həm də gözlənilməz xərclərin qarşısını alır. Qaz sisteminə vaxtında nəzarət edilməməsi böyük risk deməkdir və buna laqeyd yanaşmaq olmaz.
Qaz sızmasının ilk əlamətləri
Qaz sızması zamanı bədənimiz bizə müxtəlif xəbərdarlıq siqnalları göndərir. Əsas məsələ bu əlamətləri vaxtında dərk etmək və ciddi yanaşmaqdır. İnsanlar çox vaxt özlərini pis hiss etdikdə bunu yorğunluq, stress və ya başqa səbəblərlə əlaqələndirir. Amma bəzi hallarda bu əlamətlər birbaşa qaz sızmasının göstəricisi ola bilər. Qazın təsiri tədricən baş verdiyi üçün insan vəziyyətin təhlükəli olduğunu gec başa düşə bilər. Buna görə də bədəndə baş verən dəyişikliklərə diqqət yetirmək çox vacibdir. Hər hansı səbəbsiz narahatlıq hiss etdikdə bunu görməzlikdən gəlmək düzgün deyil. Xüsusilə evdə qaz cihazları varsa, bu əlamətlərə ikiqat diqqət edilməlidir.
Kəskin qaz qoxusu
Qaz sızmasının ən açıq və tez hiss edilən əlaməti kəskin qoxudur. Bu qoxu çox vaxt çürük yumurtanı xatırladır və burunu dərhal qıcıqlandırır. Qoxu hiss etdikdə dərhal diqqətli olmaq lazımdır. Bəzi insanlar əvvəlcə bu iyi fərq etmir və ya əhəmiyyət vermir. Amma bu çox böyük səhvdir. Qazın qoxusu zəif də olsa, bu artıq təhlükə siqnalıdır. Qoxu getdikcə güclənirsə, bu sızmanın davam etdiyini göstərir. Bu zaman dərhal tədbir görülməlidir. Qoxunu görməzlikdən gəlmək həyati təhlükə yarada bilər. Uşaqlar və yaşlılar bu qoxuya qarşı daha həssas ola bilər.
Baş gicəllənməsi
Qaz tənəffüs yollarına daxil olduqda bədəndə oksigen səviyyəsi azalır. Bu da özünü baş gicəllənməsi şəklində göstərir. İnsan ayaq üstə durmaqda çətinlik çəkə bilər. Gözləri qarala bilər və özünü zəif hiss edə bilər. Bu hal birdən-birə baş verə və sürətlə arta bilər. Əgər səbəbsiz yerə başın fırlanırsa və bu hiss keçmirsə, mütləq diqqətli olmalısan. Xüsusilə qapalı məkanda olarkən bu simptom daha təhlükəlidir. İnsanlar çox vaxt bunu qan təzyiqi və ya yorğunluqla əlaqələndirir. Amma qaz sızması da bu vəziyyətin əsas səbəblərindən biri ola bilər.
Göz yaşarması
Qaz sızması zamanı gözlərdə yanma və yaşarma müşahidə oluna bilər. İnsan səbəbini anlamadan gözlərinin dolduğunu hiss edir. Bu hal uzun müddət davam edərsə, gözlərdə qızartı və narahatlıq yaranır. Əgər otaqda heç bir toz, tüstü və ya başqa qıcıqlandırıcı faktor yoxdursa, bu zaman qaz sızmasından şübhələnmək lazımdır. Göz yaşarması bədənin qoruyucu reaksiyasıdır və təhlükəni xəbər verir. Bu əlaməti də yüngül qəbul etmək olmaz. Çünki bu artıq qazın təsir göstərməyə başladığını göstərir.
Ürəkbulanma
Qaz zəhərlənməsi zamanı ürəkbulanma tez-tez rast gəlinən əlamətlərdən biridir. İnsan özünü pis hiss edir, mədədə narahatlıq yaranır və bəzən qusma baş verə bilər. Bu hal səbəbsiz və qəfil yaranır. Əgər qida ilə əlaqəsi yoxdursa və başqa əlamətlər də müşahidə edilirsə, mütləq diqqətli olmaq lazımdır. Ürəkbulanma bədənin təhlükəyə verdiyi ciddi reaksiyadır. Bu vəziyyət uzun çəkərsə, dərhal təhlükəsiz yerə çıxmaq və yardım istəmək lazımdır.
Gecə qaz sızmasını necə hiss etmək olar?
Gecə saatları qaz sızması baxımından ən riskli vaxt sayılır. Çünki insanlar yuxuda olur və əlamətləri dərhal hiss etmir. Qaz səssiz şəkildə otağa yayıla bilər və insan bundan xəbərsiz qala bilər. Yatmazdan əvvəl diqqətli olmaq çox vacibdir. Gecə vaxtı qaz sızması baş verdikdə simptomlar artıq ciddi mərhələyə çatmış ola bilər. İnsanlar səhər oyandıqda özlərini pis hiss etdikdə bunun səbəbini anlamaya bilər. Halbuki bu, gecə baş verən qaz sızmasının nəticəsi ola bilər.
Qoxuya diqqət
Yatmazdan əvvəl otaqdakı havaya diqqət yetirmək lazımdır. Əgər ən zəif qaz qoxusu belə hiss edilirsə, bunu dərhal ciddiyə almaq vacibdir. Otağı havalandırmaq, qaz kranını yoxlamaq və təhlükəsizlik tədbirləri görmək lazımdır. Bəzi insanlar tələskənlik ucbatından bu addımı atlamış olur. Amma bu çox risklidir. Qoxu zəif olsa belə, bu artıq təhlükə xəbəridir. Heç bir halda buna laqeyd yanaşmaq olmaz.
Oyanarkən halsızlıq
Səhər duranda səbəbsiz halsızlıq, baş ağrısı və ümumi narahatlıq hiss edilirsə, bu vəziyyət ciddi qəbul edilməlidir. İnsan bəzən bunu az yatmaq və ya yorğunluqla əlaqələndirir. Amma əgər bu hal təkrarlanırsa və evdə qaz cihazları varsa, mütləq qaz sızmasından şübhələnmək lazımdır. Bu əlamət gecə saatlarında qazın təsir göstərdiyini göstərə bilər. Belə vəziyyətdə dərhal otağı havalandırmaq, qazı yoxlamaq və lazım gələrsə mütəxəssis çağırmaq vacibdir. Halsızlıq bədənin ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır. Bunu görməzlikdən gəlmək təhlükəlidir.
Qaz detektoru nədir?
Qaz detektoru evdə təhlükəsizliyi təmin edən çox vacib bir cihazdır. Bu qurğu havada qazın səviyyəsini izləyir və təhlükəli həddə çatdıqda xəbərdarlıq edir. Bir çox insanlar qaz sızmasını yalnız qoxu ilə hiss etdiklərini düşünürlər. Amma hər zaman bu mümkün olmur. Bəzən insan qoxunu hiss etmir, bəzən də artıq gec olur. Məhz bu nöqtədə qaz detektoru böyük rol oynayır. Detektor daim işlək vəziyyətdə olur və otaqdakı havanı nəzarətdə saxlayır. Qaz sızması başladığı anda yüksək səsli siqnal verərək evdəkiləri xəbərdar edir. Bu, gecə vaxtı və ya evdə tək qalanda çox vacibdir. Qaz detektoru insanın yerinə riskləri izləyən bir vasitədir. Vaxtında xəbərdarlıq edərək ciddi təhlükələrin qarşısını ala bilər. Hər evdə bu cihazın olması tövsiyə olunur.
Necə işləyir?
Qaz detektoru daxilində xüsusi sensorlar yerləşir. Bu sensorlar havadakı qaz miqdarını davamlı olaraq ölçür. Əgər qazın səviyyəsi normadan artıq olarsa, cihaz dərhal reaksiya verir. Yəni yüksək səsli siqnal işə düşür və bəzən işıq göstəricisi də yanır. Bu xəbərdarlıq evdə olan hər kəsin diqqətini cəlb edir. Detektorun məqsədi insanları təhlükə barədə vaxtında məlumatlandırmaqdır. Beləliklə, insanlar dərhal tədbir görə bilir. Bu cihazlar batareya və ya elektriklə işləyə bilər. Vacib məqam ondan ibarətdir ki, detektor daim işlək vəziyyətdə saxlanmalıdır. Batareya ilə işləyən modellərdə enerji səviyyəsi vaxtaşırı yoxlanmalıdır. Əks halda cihaz işləməyə bilər və təhlükə zamanı xəbərdarlıq etməz.
Harada quraşdırılmalıdır?
Qaz detektoru düzgün yerdə quraşdırılmalıdır ki, effektiv işləsin. Ən uyğun yerlər mətbəx, kombinin yerləşdiyi otaq və qaz cihazlarına yaxın sahələrdir. Detektor birbaşa qaz çıxışı olan nöqtəyə çox yaxın olmamalıdır. Amma həmin sahəyə kifayət qədər yaxın yerləşdirilməlidir. Adətən tavandan bir qədər aşağı və ya divarın üst hissəsində quraşdırmaq tövsiyə olunur. Çünki qaz yüngül olduğu üçün yuxarıya doğru qalxır. Uşaqların əli çatmayan yerdə yerləşdirilməsi də vacibdir. Quraşdırma zamanı istehsalçı təlimatlarına əməl etmək lazımdır. Yanlış yerləşdirmə detektorun düzgün işləməməsinə səbəb ola bilər. Quraşdırmanı peşəkar ustaya həvalə etmək daha məqsədəuyğundur.
Qaz sızması zamanı nə etməli?
Qaz sızması hiss etdikdə ən vacib məsələ sakit qalmaq və doğru addımları atmaqdır. Panikaya düşmək insanı yanlış qərarlar verməyə sürükləyə bilər. Hər bir hərəkət ölçülüb-biçilmiş olmalıdır. Qaz sızması zamanı ilk dəqiqələr çox önəmlidir. Bu zaman düzgün davranmaq həm özünü, həm də ailə üzvlərini qorumağa kömək edir. İnsanlar çox vaxt qorxu içində səhvlər edir. Məsələn, işıq yandırır, telefonla oynayır və ya qazın mənbəyini axtarmağa çalışır. Halbuki bu hərəkətlər təhlükəni daha da artıra bilər. Ona görə də aşağıdakı addımlar mütləq nəzərə alınmalıdır.
Pəncərə açmaq
Qaz sızması hiss edilən kimi dərhal pəncərələri açmaq lazımdır. Otağa təmiz hava girməsi qazın xaricə çıxmasına kömək edir. Qapıları da açıq saxlamaq faydalıdır ki, hava dövranı yaransın. Bu, qazın otaqda yığılmasının qarşısını alır. Pəncərələri açarkən elektrik açarlarına toxunmamaq vacibdir. Sadəcə mexaniki şəkildə açmaq kifayətdir. Havanın dəyişməsi sızmanın təsirini azaldır və nəfəs almağı rahatlaşdırır.
Elektrik düymələrinə toxunmamaq
Qaz sızması zamanı işıq yandırmaq, söndürmək, rozetkaya toxunmaq və ya hər hansı elektrik cihazını işə salmaq qəti qadağandır. Çünki bu zaman çox kiçik qığılcım yarana bilər. Bu qığılcım isə qazın olduğu mühitdə böyük təhlükə yarada bilər. Telefonla danışmaq, zəng etmək də risklidir. Əgər zəng etmək lazımdırsa, bunu evdən kənarda etmək daha təhlükəsizdir. Bu qaydanı hamı bilməli və əməl etməlidir.
Qaz kranını bağlamaq
Əgər vəziyyət imkan verirsə və təhlükəsizdirsə, qaz kranını bağlamaq lazımdır. Kran adətən mətbəxdə və ya kombinin yanında olur. Kranı bağlayarkən tələsmək olmaz. Amma sürətli hərəkət etmək lazımdır. Əgər qoxu çox güclüdürsə və nəfəs almaq çətindirsə, kranı bağlamağa çalışmadan dərhal çölə çıxmaq daha doğru olar. Öz təhlükəsizliyini riskə atmamaq əsas şərtdir.
Evdən çıxmaq
Qaz sızması ciddi haldırsa, bütün ev sakinləri dərhal çölə çıxmalıdır. Qapını bağlayıb, amma kilidləmədən çıxmaq tövsiyə olunur. Uşaqları və yaşlıları tez bir zamanda təhlükəsiz yerə aparmaq lazımdır. Çöldə olduqdan sonra məsafə saxlamaq və mütəxəssis gələnə qədər gözləmək lazımdır. Qətiyyən evə geri qayıtmaq olmaz. Yalnız peşəkarlar təhlükəsiz olduğunu təsdiqlədikdən sonra içəri girmək mümkündür. Bu qaydalara əməl etməklə böyük faciələrin qarşısını almaq olar.
Hansı hallarda dərhal ustaya zəng etmək lazımdır?
Bəzi vəziyyətlər var ki, bu zaman vaxt itirmək qətiyyən olmaz və mütləq peşəkar ustaya müraciət etmək lazımdır. Əgər evdə davamlı olaraq qaz qoxusu hiss edilirsə və bu qoxu pəncərə açmaqla itmirsə, bu artıq ciddi sızmanın göstəricisidir. Qoxu zəif olsa belə, davamlı hiss edilirsə, bunu görməzlikdən gəlmək olmaz. Başgicəllənmə, ürəkbulanma, halsızlıq kimi əlamətlər artırsa, bu vəziyyət artıq təhlükəli mərhələyə keçdiyini göstərir. Belə hallarda özbaşına problemə müdaxilə etmək düzgün deyil. İnsanlar bəzən kranı bağladıqdan sonra problemin bitdiyini düşünür. Amma sızmanın mənbəyi başqa yerdə ola bilər. Boruların içində, birləşmələrdə və ya cihazın daxilində gizli nasazlıq ola bilər. Bu kimi problemləri yalnız peşəkar usta düzgün şəkildə aşkar edib aradan qaldıra bilər. Əgər qaz detektoru tez-tez siqnal verirsə və səbəbi məlum deyilsə, bu da ustaya zəng etmək üçün ciddi səbəbdir. Qazla bağlı riskləri yüngül qəbul etmək olmaz. Çünki burada insan həyatı söz mövzusudur. Gecikmək böyük fəsadlara gətirib çıxara bilər.
Qaz təhlükəsizliyi üçün vərdişlər
Qazdan istifadə edən hər kəs təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməyi həyatının bir hissəsinə çevirməlidir. İlk növbədə evdən çıxmazdan əvvəl qaz kranlarının bağlı olub-olmadığını yoxlamaq çox vacibdir. Bəzi insanlar tələsik evdən çıxır və bunu unudur. Bu isə risk yaradır. Evdə uşaqlar varsa, onlara qazın təhlükəli olduğunu izah etmək, kranlara toxunmamalarını öyrətmək lazımdır. Uşaqlar maraqlı olduqları üçün bəzən bilmədən təhlükəli hərəkətlər edə bilərlər. Qaz detektoru olan evlərdə cihazın işlək vəziyyətdə olmasına diqqət edilməlidir. Batareyası zəiflədikdə dəyişdirilməli, səsli siqnalı yoxlanmalıdır. Qaz cihazlarının ətrafında artıq əşyalar saxlanmamalıdır. Havanın rahat dövr etməsi üçün həmin sahə açıq qalmalıdır. Qaz sobası və kombi kimi cihazlar vaxtaşırı ustaya yoxlatdırılmalıdır. Kiçik problemlər vaxtında aradan qaldırılarsa, böyük risklərin qarşısı alınar. İnsanlar bu vərdişləri davamlı tətbiq etdikdə, evdə qazla bağlı təhlükə minimuma enir.
Ən çox edilən səhvlər
Qaz sızması ilə bağlı ən çox rast gəlinən səhvlərdən biri qoxuya fikir verməməkdir. Bəzi insanlar qoxunu hiss etsə də, bunu ciddi qəbul etmir və zamanla keçəcəyini düşünür. Bu çox təhlükəli yanaşmadır. Digər bir səhv isə qaz qoxusu olan halda pəncərə açmadan iş görməkdir. İnsanlar bəzən qaz qoxusu hiss etdikdə otaqda qalmağa davam edir və havalandırma yaratmır. Bu isə qazın otaqda toplanmasına səbəb olur. Özbaşına təmir etməyə çalışmaq da çox risklidir. Qazla bağlı işlər xüsusi bilik və təcrübə tələb edir. Sadə bir səhv böyük təhlükəyə yol aça bilər. Elektrik açarlarına toxunmaq, işıq yandırmaq və ya söndürmək də tez-tez edilən səhvlər sırasındadır. İnsanlar bəzən bunun riskini dərk etmir. Qaz sızması zamanı telefonla evin içində zəng etmək də təhlükəlidir. Bütün bu səhvlər faciə ilə nəticələnə bilər. Ona görə də qazla bağlı hər bir vəziyyətdə diqqətli olmaq və düzgün davranmaq həyati əhəmiyyət daşıyır.
