Elektrik qısaqapanması niyə baş verir?
Elektrik qısaqapanması elektrik sistemində yaranan ən təhlükəli nasazlıqlardan biridir. Bu hal cərəyanın normal hərəkət etməli olduğu xətt üzrə deyil, fərqli istiqamətə axması nəticəsində baş verir. Normal vəziyyətdə elektrik xüsusi naqillərlə ötürülür. Bütün proses nəzarət altında olur.
Amma hansısa səbəbdən naqillər arasında birbaşa təmas yaranarsa, sistemdə tarazlıq pozulur. Bu zaman qısaqapanma baş verir və ciddi təhlükə yaranır. Qısaqapanma çox vaxt qəfil olur və insan əvvəlcədən bunu hiss etmir. Lakin nəticələri ağır ola bilər. Belə hallarda mütəxəssis elektrik tərəfindən baxış keçirilməsi vacibdir. Çünki yalnız elektrik problemi düzgün təhlil edib təhlükəsiz şəkildə aradan qaldıra bilər.
Qısaqapanma elektrik cərəyanının normal yolundan çıxmasıdır. Yəni cərəyan üçün nəzərdə tutulmuş xəttdən kənara çıxaraq başqa nöqtəyə keçir. Bu zaman sistemdə gərginlik artır və naqillər sürətlə qızmağa başlayır. Əgər bu vəziyyət davam edərsə, izolyasiya əriməyə başlayır və risk daha da böyüyür. Qısaqapanma adətən naqillərin bir-birinə toxunması, izolyasiyanın zədələnməsi və ya metal səthlə təmas nəticəsində yaranır. Bu vəziyyət sistemin normal işləməsinə mane olur və təhlükə yaradır. Belə hallarda özbaşına müdaxilə etmək olmaz. Mütləq şəkildə elektrik elektrik çağırmaq lazımdır ki, problem peşəkar şəkildə həll olunsun.
Elektrik dövrəsi müəyyən qaydalarla işləyən sistemdir. Burada hər naqilin öz funksiyası var və cərəyan bu xətlər üzrə hərəkət edir. Qısaqapanma baş verdikdə bu tarazlıq pozulur. Cərəyan planlaşdırılmamış istiqamətə axır. Sistem özünü qorumaq üçün avtomatı söndürür. Bu əslində təhlükənin qarşısını almaq üçün görülən tədbirdir. Amma avtomatın tez-tez atması artıq ciddi problemin olduğunu göstərir. Elektrik dövrəsində qısaqapanma baş verəndə bütün sistem risk altına düşür.
Bu təkcə bir rozetka və ya bir otaqla məhdudlaşmır, bütün xətt təsirlənə bilər. Belə vəziyyətdə təcrübəli ustalar tərəfindən baxış keçirilməsi vacibdir. Usta xidməti sayəsində problem dəqiq müəyyən olunur və təhlükəsiz şəkildə aradan qaldırılır. Elektrik bu mərhələdə əsas fiqurdur. Çünki bütün sistemi yoxlayan, ölçmə aparan və düzgün qərar verən şəxs məhz elektrikdir. Ona görə də belə hallara laqeyd yanaşmaq olmaz. Mütləq peşəkar ustalara müraciət edilməlidir.
Məqalənin davamında elektrik qısaqapanması halları və profilaktik tədbirlər haqqında məlumat əldə edəcəksiniz.
Qısaqapanmanın əsas səbəbləri
Elektrik qısaqapanmasının arxasında dayanan səbəblər çox vaxt insan səhlənkarlığı və texniki səhvlərlə bağlı olur. Bu problemlər bəzən dərhal özünü göstərmir. İllər sonra ortaya çıxır və ciddi nəticələr yaradır. Ona görə də səbəbləri yaxşı bilmək və vaxtında tədbir görmək vacibdir.
Mexaniki zədələr
Mexaniki zədələr qısaqapanmanın ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir. Məsələn, divara şəkil asmaq üçün mismar vurarkən və ya təmir zamanı qazma apararkən insanlar çox vaxt divarın içində elektrik xəttinin keçdiyini nəzərə almır. Nəticədə naqil zədələnir, izolyasiya cırılır və cərəyan açıq qalır. Bu isə dərhal olmasa belə, müəyyən vaxtdan sonra qısaqapanmaya gətirib çıxarır. Bəzən naqil tam qopmur, sadəcə sıxılır və ya zədələnir. Bu halda problem gizli qalır və insan bunu hiss etmir. Amma hər dəfə elektrik istifadə ediləndə həmin nöqtədə risk yaranır. Ağır mebellərin naqilin üzərinə düşməsi, naqilin sıxılması da mexaniki zədələrə səbəb olur. Bu cür hallarda elektrik sistemində qeyri-stabil vəziyyət yaranır və təhlükə qaçılmaz olur.
Keyfiyyətsiz material
Elektrik işlərində istifadə olunan materialın keyfiyyəti əhəmiyyət kəsb edir. Ucuz və sertifikatsız naqillər, zəif rozetkalar və açarlar qısa müddətdə sıradan çıxır. Bu cür məhsullar yüksək gərginliyə davam gətirmir, tez qızır və izolyasiyası əriməyə başlayır. İnsanlar çox vaxt qiymətə aldanır və keyfiyyəti nəzərə almır. Amma nəticədə daha böyük xərc və risklə üzləşirlər. Keyfiyyətsiz rozetkalar içəridən boşalır. Kontaktlar zəifləyir və qığılcım yaranır. Bu isə birbaşa qısaqapanmaya səbəb ola bilər. Belə materiallar yanğına davamlı olmur və təhlükə daha da artır. Ona görə elektrik işlərində yalnız etibarlı və keyfiyyətli məhsullardan istifadə etmək lazımdır.
Peşəkar olmayan quraşdırma
Elektrik sistemi düzgün quraşdırılmadıqda risk dəfələrlə artır. Təcrübəsi olmayan insanlar tərəfindən görülən işlər gələcəkdə ciddi problemlər yaradır. Naqillərin düzgün birləşdirilməməsi, izolyasiyanın yarımçıq qoyulması, normadan artıq yüklənmə üçün xətt çəkilməsi kimi səhvlər qısaqapanmaya gətirib çıxarır. Bəzən insanlar xərci azaltmaq üçün peşəkar ustaya müraciət etmir və işi tanışına həvalə edir. Amma bu, təhlükəsizlik baxımından çox risklidir. Elektrik işi dəqiqlik və bilik tələb edir. Kiçik bir səhv belə böyük fəsadlara səbəb ola bilər. Ona görə quraşdırma zamanı mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir.
Elektrik qısaqapanmasının təhlükələri
Elektrik qısaqapanması təkcə texniki problem deyil, eyni zamanda ciddi təhlükə mənbəyidir. Bu problem həm əmlaka, həm də insan sağlamlığına zərər verə bilər. Təhlükələri yaxşı bilmək insanı daha diqqətli olmağa vadar edir.
Yanğın riski
Qısaqapanma zamanı naqillər sürətlə qızır. Bu qızma ətrafdakı materialların alışmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə taxta konstruksiyalar, pərdə, xalça kimi tez alışan əşyalar risk altındadır. Bir çox ev yanğınları məhz elektrik problemlərindən yaranır. İnsanlar bəzən avtomatın atmasını adi hal kimi qəbul edir və səbəbini araşdırmır. Halbuki bu, ciddi xəbərdarlıq siqnalıdır. Vaxtında tədbir görülməzsə, nəticə ağır ola bilər. Yanğın həm maddi zərər verir, həm də insan həyatı üçün böyük təhlükə yaradır.
Cihazların sıradan çıxması
Qısaqapanma zamanı gərginlik birdən dəyişir və bu da elektrik cihazlarına ciddi zərər vurur. Televizor, soyuducu, paltaryuyan, kompüter kimi bahalı texnikalar bir anda sıradan çıxa bilər. Bəzən cihaz tamamilə işləməz hala gəlir. Bəzən isə gizli nasazlıq yaranır və sonradan problem üzə çıxır. İnsan çox vaxt bunun səbəbini anlamır və əlavə xərcə düşür. Əgər evdə tez-tez elektrik problemi yaşanırsa, bu, bütün texnikanın ömrünü qısaldır.
İnsan həyatı üçün təhlükə
Elektrik qısaqapanmasının ən qorxulu tərəfi insan sağlamlığına verdiyi zərərdir. Açıq naqilə toxunmaq elektrik vurmasına səbəb ola bilər. Bu isə çox vaxt ağır nəticələrlə yekunlaşır. Xüsusilə uşaqlar üçün risk daha böyükdür, çünki onlar təhlükəni tam dərk etmir. Rütubətli yerlərdə bu risk daha da artır. İnsanlar bəzən yaş əllə rozetkaya toxunur və bunun nə qədər təhlükəli olduğunu düşünmür. Elektrik vurması bəzən yüngül təsirlə keçsə də, ağır hallarda ölümə qədər gətirib çıxara bilər. Ona görə də bu məsələdə laqeydlik qətiyyən yolverilməzdir.
Qısaqapanmanı necə tanımaq olar?
Elektrik qısaqapanması əksər hallarda müəyyən əlamətlərlə özünü göstərir. Bu əlamətləri vaxtında fərq etmək çox vacibdir. Çünki erkən müdaxilə həm böyük xərclərin, həm də təhlükəli vəziyyətlərin qarşısını ala bilər. İnsanlar çox vaxt bu siqnalları görməzlikdən gəlir və problemi ciddiyə almır. Halbuki elektrik sistemi bizə açıq şəkildə xəbərdarlıq edir.
Qığılcım
Əgər rozetkadan və ya açardan qığılcım çıxırsa, bu artıq normal vəziyyət deyil. Qığılcım naqillər arasında düzgün olmayan təmasın göstəricisidir. Bu o deməkdir ki, kontaktlar boşalıb, izolyasiya zədələnib və ya sistemdə artıq yük var. Bəzən insanlar bunu adi hal kimi qəbul edir və fikir vermir. Amma hər qığılcım gələcəkdə daha böyük problemin başlanğıcı ola bilər. Qığılcım olan nöqtədə istilik yaranır və bu istilik izolyasiyanı daha da sıradan çıxarır. Vaxt keçdikcə bu vəziyyət qısaqapanmaya və hətta yanğına səbəb ola bilər. Ona görə də rozetkada və ya açarda qığılcım görən kimi dərhal tədbir görmək lazımdır.
Qoxu
Yanıq qoxusu elektrik sistemində ciddi problemin olduğuna işarədir. Əgər evdə və ya iş yerində plastmas, rezin və ya yanmış naqil qoxusu hiss edirsənsə, bunu qətiyyən görməzlikdən gəlmə. Bu qoxu adətən naqillərin həddindən artıq qızması və izolyasiyanın əriməsi nəticəsində yaranır. İnsanlar bəzən bu qoxunu başqa mənbə ilə qarışdırır, amma qoxu davamlıdırsa, təhlükə var deməkdir. Bu vəziyyətdə dərhal elektrikdən istifadəni dayandırmaq, avtomatı söndürmək və səbəbi araşdırmaq lazımdır. Çünki bu cür qoxu çox vaxt qısaqapanmanın xəbərçisi olur.
Avtomatın atması
Elektrik avtomatının tez-tez atması da xəttdə problem olduğunu göstərir. Avtomat təsadüfən atmır, o təhlükə zamanı sistemi qorumaq üçün işə düşür. Əgər avtomat mütəmadi olaraq sönürsə, bu o deməkdir ki, xəttdə artıq yük var, naqillər qızır və ya qısaqapanma riski yaranıb. Bəzi insanlar avtomatı yenidən qaldırır və istifadə etməyə davam edir. Amma bu, problemi həll etmir. Sadəcə təhlükəni təxirə salır. Avtomatın tez-tez atması ciddi xəbərdarlıqdır və səbəbi mütləq araşdırılmalıdır.
Profilaktik tədbirlər
Elektrik qısaqapanmasının qarşısını almaq üçün qabaqlayıcı tədbirlər görmək çox vacibdir. Problemi baş verməmişdən əvvəl önləmək həm təhlükəsizlik, həm də maddi baxımdan daha sərfəlidir. Bunun üçün sadə, amma təsirli qaydalara əməl etmək kifayətdir.
Mütəmadi yoxlama
Elektrik xətlərinin vaxtaşırı yoxlanması çox önəmlidir. İldə ən azı bir dəfə elektrik sisteminə baxış keçirilməsi tövsiyə olunur. Bu zaman naqillərin vəziyyəti, rozetkaların sağlamlığı, avtomatların işləkliyi yoxlanmalıdır. İnsanlar çox vaxt hər şey işləyirsə, problem yoxdur deyə düşünür. Amma bəzi nasazlıqlar gözlə görünmür və yalnız peşəkar baxış zamanı üzə çıxır. Vaxtında aşkar olunan problem böyük fəsadların qarşısını ala bilər.
Keyfiyyətli avadanlıq
Elektrik işlərində keyfiyyətli materiallardan istifadə etmək çox vacibdir. Ucuz və zəif məhsullar qısa müddətdə sıradan çıxır və təhlükə yaradır. Rozetkalar, açarlar, naqillər mütləq sertifikatlı və etibarlı istehsalçıdan seçilməlidir. İnsanlar bəzən qənaət etmək üçün ucuz məhsul alır. Amma sonradan daha böyük xərc və risklə üzləşir. Təhlükəsizlik hər şeydən vacibdirvə burada qənaət etmək düzgün deyil.
Yük balansı
Bir rozetkaya eyni anda çox sayda cihaz qoşmaq təhlükəlidir. Bu zaman xətt həddindən artıq yüklənir və naqillər qızmağa başlayır. Xüsusilə güclü enerji tələb edən cihazlar ayrı xətlərə qoşulmalıdır. Uzadıcıların üzərinə bir neçə cihaz bağlamaq da risk yaradır. Elektrik yükü düzgün bölüşdürülməlidir ki, sistem stabil işləsin. Bu sadə qaydaya əməl etməklə böyük problemlərin qarşısını almaq mümkündür.
Peşəkar ustaya müraciət
Əgər tez-tez işıq sönürsə, rozetkadan qığılcım çıxırsa, avtomat atırsa, bu artıq ciddi siqnaldır. Belə hallarda vaxt itirmədən elektrik ustalarına müraciət etmək lazımdır. Bu işdə mütəxəssis elektrik olmalıdır. Çünki elektrik sistemi xüsusi bilik və təcrübə tələb edir. Elektrik hər problemi düzgün analiz edir, səbəbi tapır və təhlükəsiz şəkildə aradan qaldırır. Tanışın məsləhəti ilə və ya özbaşına müdaxilə etmək vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Ona görə də belə hallarda mütləq peşəkar elektrik çağırmaq ən doğru addımdır.
Evdə təhlükəsizlik qaydaları
Evdə elektrik təhlükəsizliyi hər bir ailə üçün çox önəmlidir. Çünki ən kiçik səhlənkarlıq belə ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. İnsanlar çox vaxt evdə hər şey qaydasındadır deyə düşünür, amma təhlükə hər an yarana bilər. Xüsusilə uşaqların olduğu evlərdə diqqət daha yüksək olmalıdır. Elektriklə bağlı qaydalara əməl etmək təkcə texniki məsələ deyil, həm də ailə üzvlərinin sağlamlığını qorumaq üçün vacib addımdır.
Rozetkalara diqqət
Uşaqlar təbiətən maraqlı olur və əllərinə keçən hər şeylə oynamaq istəyirlər. Rozetkalar isə onlar üçün xüsusilə cəlbedici ola bilər. Evdə uşaq varsa, rozetkalara qoruyucu qapaqlar taxmaq mütləqdir. Bu qapaqlar uşağın barmağını və ya metal əşyanı rozetkaya salmasının qarşısını alır. Köhnə və boşalmış rozetkalar dərhal dəyişdirilməlidir. Rozetkadan qığılcım çıxırsa və ya toxunduqda isti olursa, bu artıq təhlükə əlamətidir. Belə hallarda elektrikdən istifadəni dayandırmaq və mütəxəssis çağırmaq lazımdır. Rozetkaların ətrafı da nəzarətdə saxlanmalıdır. Su tökülməsi, rütubət və ya ağır əşyaların rozetkanın üzərinə düşməsi risk yarada bilər. Ona görə də bu yerlər həmişə quru və açıq saxlanmalıdır.
Uzadıcıların düzgün istifadəsi
Uzadıcılar rahatlıq üçün istifadə olunur. Amma düzgün istifadə edilmədikdə təhlükə mənbəyinə çevrilir. Bir uzadıcının üzərinə çox sayda cihaz qoşmaq olmaz. Xüsusilə güclü enerji tələb edən texnikalar eyni uzadıcıya bağlanmamalıdır. Bu zaman naqillər qızır və izolyasiya zədələnə bilər. Uzadıcıları bir-birinə bağlamaq da çox təhlükəlidir. Bu, xəttin həddindən artıq yüklənməsinə səbəb olur və qısaqapanma riski artır. Uzadıcılar daim nəzarətdə saxlanmalı, əzilməmiş, bükülməmiş və zədələnməmiş vəziyyətdə olmalıdır. Əgər uzadıcıda qızma hiss edilirsə, dərhal istifadəsi dayandırılmalıdır. Uzadıcıların xalça altından keçirilməsi də düzgün deyil. Çünki bu zaman istilik yığıla bilər və təhlükə yaranar.
