Usta işi yarımçıq qoyarsa nə etmək olar ?
Ustalar işi yarımçıq qoyanda insan özünü çox pis hiss edir. Çünki sən bu iş üçün pul vermisən, vaxt ayırmısan, evdə olan səs-küyə, toza, dağınıqlığa səbr etmisən. Ailənlə birlikdə bu çətinliyə dözmüsən, rahatlığından keçmisən. Amma nəticədə gözlədiyin kimi bir sonluq olmur. İş ortada qalır, ev yarımçıq vəziyyətdədir və sən nə edəcəyini bilmirsən. Bu vəziyyət insanı həm maddi, həm də mənəvi olaraq yıpradır. İnsan öz-özünə düşünür ki, mən nəyi səhv etdim, niyə belə oldu. Əsas məsələ panikaya düşməməkdir. Çünki panika düzgün qərar verməyə mane olur. Sakit qalmaq, vəziyyəti düzgün analiz etmək və addım-addım həll yolları axtarmaq lazımdır.
Usta işi yarımçıq qoymaq dedikdə başlanmış təmir və ya quraşdırma prosesinin səbəbsiz şəkildə dayandırılması nəzərdə tutulur. Yəni usta işə başlayır, amma sonunu gətirmir. Məsələn, divarların yalnız bir hissəsi boyanır, qalan hissə olduğu kimi qalır. Kafel döşənməsi üçün köhnə örtük sökülür, amma yenisi qoyulmur. Elektrik xətləri çəkilir. Amma rozetkalar quraşdırılmır, işıq açarları yerinə taxılmır. Santexnika boruları dəyişdirilir. Amma kranlar və digər detallar yığılmır. Nəticədə ev yararsız vəziyyətə düşür. İnsan nə normal yaşaya bilir, nə də təmiri davam etdirmək üçün rahat şərait yaranır. Usta xidməti verən şirkət isə ya əlaqəni kəsir, ya da müxtəlif bəhanələr gətirir. Bu vəziyyət müştəri üçün çox çətindir. Çünki həm iş yarımçıq qalır, həm də əlavə xərc çıxır. İnsan məcbur qalıb yeni usta axtarır, yenidən danışıqlar aparır və bu da əlavə stress yaradır.
Usta niyə işi yarımçıq qoyur?
Ustanın işi yarımçıq qoymasının arxasında müxtəlif səbəblər dayana bilər. Bu səbəblər hər kəs üçün fərqli ola bilər. Bəzən doğrudan da gözlənilməz vəziyyətlər ortaya çıxır. Bəzən isə məsuliyyətsizlik əsas rol oynayır. İnsanlar çox vaxt düşünür ki, usta işi niyə yarımçıq qoyduğunu izah etməlidir. Amma reallıqda bəzi ustalar bunu etməyə belə ehtiyac duymur. Onlar sadəcə zənglərə cavab vermir, mesajlara baxmır. İşi olduğu kimi buraxıb gedirlər. Bu da müştəridə narahatlıq, stress və güvənsizlik yaradır. Usta ilə aranızda əvvəldən düzgün ünsiyyət qurulmayıbsa, işin planı, vaxtı və şərtləri açıq şəkildə razılaşdırılmayıbsa, bu cür problemlər daha tez ortaya çıxır. Ən əsası odur ki, usta məsuliyyət hiss etməlidir. Əgər bir işi üzərinə götürürsə, onu sona çatdırmaq borcudur. Amma təəssüf ki, hər kəs bu məsuliyyəti dərk etmir. Nəticədə iş yarımçıq qalır.
Maddi səbəblər
Maddi səbəblər ustaların işi yarımçıq qoymasının ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir. Bəzi ustalar əvvəlcədən razılaşdırılmış məbləği sonradan az hesab etməyə başlayır. İşə başlayanda razılaşır, amma proses irəlilədikcə fikrini dəyişir. Daha gəlirli başqa sifariş tapanda isə sənin işini ikinci plana keçirir. Bu zaman usta düşünür ki, harada daha çox pul qazanacaqsa, ora yönəlməlidir. Nəticədə sənin işin yarımçıq qalır. Müştəri isə ortada qalır, həm vaxt itirir, həm də əlavə xərcə düşür. Bəzi hallarda usta əlavə pul tələb edir, razılaşma alınmayanda isə işi tamamilə buraxır. Bu cür davranış peşəkarlığa uyğun deyil və müştərinin etibarını sarsıdır. Ona görə də əvvəldən ödəniş məsələsi dəqiq razılaşdırılmalıdır. Mümkün qədər yazılı şəkildə qeyd olunmalıdır ki, sonradan problem yaranmasın.
Vaxt problemi
Vaxt problemi də ustaların işi yarımçıq qoymasına səbəb ola bilir. Bəzi ustalar iş qrafikini düzgün planlaşdıra bilmir. Eyni vaxtda bir neçə iş götürür. Amma onların hamısına vaxt ayıra bilmir. Nəticədə bir iş gecikir, digəri isə tamamilə yarımçıq qalır. Usta bəzən düşünür ki, sabah gəlib davam edərəm. Amma sabah başqa iş çıxır və sənin iş yenə təxirə düşür. Bu hal günlər, hətta həftələr uzana bilər. Müştəri isə hər gün gözləyir, planlarını təxirə salır. Evdə rahat hərəkət edə bilmir. Vaxtında bitməyən təmir həm psixoloji, həm də maddi olaraq insana təsir edir. Usta əvvəlcədən işin nə qədər vaxt aparacağını düzgün hesablasa, bu problemlərin qarşısını almaq olar. Amma təəssüf ki, bəziləri işi alanda hər şeyi asan görür, proses başlayanda isə vəziyyətin fərqli olduğunu anlayır.
Peşəkarlıq çatışmazlığı
Peşəkarlıq çatışmazlığı da ustaların işi yarımçıq qoymasının əsas səbəblərindən biridir. Bəzi ustalar öz bacarıqlarını olduğundan artıq göstərir. Müştəriyə hər işi bacardığını deyir, amma işə başlayanda çətinliklərlə üzləşir. Məsələn, xüsusi alət tələb edən bir detal çıxır qarşısına və usta bu işi necə edəcəyini bilmir. Bu zaman məsuliyyəti üzərinə götürmək əvəzinə işi buraxıb getməyi seçir. Çünki etiraf etmək istəmir ki, bu işi bacarmır. Bu da müştərini yarı yolda qoymaq deməkdir. Peşəkar usta bacarmadığı işi əvvəlcədən deməlidir və ya başqa bir mütəxəssis tövsiyə etməlidir. Amma bəziləri bunu etmədiyi üçün sonda iş yarımçıq qalır. Bu cür hallar müştərinin həm vaxtını, həm də pulunu itirməsinə səbəb olur. Ona görə də usta seçərkən əvvəlki işlərinə baxmaq, tanışlardan soruşmaq çox vacibdir.
İlk addım nə olmalıdır?
Usta işi yarımçıq qoyanda insanın ilk reaksiyası adətən əsəbləşmək olur. Bu tamamilə normaldır. Çünki pul vermisən, vaxt itirmisən, evdə planların pozulub. Amma belə anda ən düzgün addım sakit qalmaqdır. Əsəbi şəkildə zəng etmək, yüksək səslə danışmaq, təhdid etmək problemi həll etmir, əksinə vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Usta da gərginlik hiss edəndə əlaqəni tam kəsməyə meyilli olur. Ona görə də ilk növbədə özünü toparla, baş verənləri dəqiq başa düşməyə çalış. Usta nə vaxtdan gəlmir, nəyi yarımçıq qoyub, əvvəl nə vəd etmişdi kimi sualların hamısını bir-bir düşün. Emosiyaya qapılmadan vəziyyəti analiz etsən, sonrakı addımları daha düzgün planlaşdıra bilərsən. Sakit davranmaq həm sənə, həm də qarşı tərəfə vəziyyəti daha aydın görməyə kömək edəcək.
Sakit qalmaq və emosiyanı idarə etmək
Əsəb insanı səhv qərarlar verməyə sürükləyir. Bu vəziyyətdə də əsəbləşib ani qərar vermək sonradan peşmanlıq yarada bilər. Məsələn, usta ilə əlaqəni tam kəsmək, onu təhqir etmək və ya dərhal başqa ustaya müraciət etmək bəzən problemi daha da böyüdə bilər. Ona görə də əvvəl özünü ələ al, tələsmə. Dərin nəfəs al, başa düş ki, bu problem müvəqqətidir və çıxış yolu var. Öz-özünə de ki, mən bu vəziyyəti ağılla həll edəcəm. Emosiyanı nəzarətdə saxlamaq sənin üstünlüyündür. Bu, sənə qarşı tərəflə daha düzgün ünsiyyət qurmağa imkan verəcək. Unutma ki, sakit danışan insan daha çox nəticə əldə edir. Səs qaldırmaq, əsəbləşmək qarşı tərəfi müdafiəyə keçirir və dialoq çətinləşir.
Usta ilə əlaqə saxlamaq
Sakitləşdikdən sonra usta ilə əlaqə saxla. Birbaşa səbəbini soruş. Niyə gəlmir, nə baş verib, nə vaxt davam edəcək kimi halları açıq şəkildə öyrənməyə çalış. Bəlkə doğrudan da real problemi var. Xəstəlik, ailə vəziyyəti, gözlənilməz hadisə baş vermiş ola bilər. Bunları bilmədən dərhal qərar vermək düzgün olmaz. Söhbəti normal tonda apar, qarşı tərəfi dinlə. Ona öz narahatlığını da sakit şəkildə izah et. De ki, iş yarımçıq qalıb . Bu sənin üçün çətinlik yaradır. Qarşı tərəfin cavabına görə növbəti addımı müəyyən et. Əgər usta konkret tarix deyirsə, bunu qeyd et və gözlə. Əgər qeyri-müəyyən danışırsa, artıq ciddi addımlar atmaq barədə düşünə bilərsən. Əsas odur ki, ünsiyyət açıq və mədəni olsun.
Yazılı razılaşmanın əhəmiyyəti
Əgər əvvəlcədən yazılı razılaşma etmisənsə, bu sənin üçün böyük üstünlükdür. Yazılı razılaşmada işin müddəti, görüləcək işlər, ödəniş məbləği və tərəflərin məsuliyyəti göstərilir. Bu sənəd sənə hüquqi baxımdan güc verir. Usta işi yarımçıq qoyanda həmin razılaşmaya əsaslanaraq ondan hesabat tələb edə bilərsən. Orada göstərilibsə ki, iş hansı tarixdə bitməlidir, usta bu şərtə əməl etməlidir. Yazılı razılaşma həm də ustanın məsuliyyətini artırır. Çünki bilir ki, ortada sənəd var və bundan qaçmaq çətin olacaq. Ona görə də gələcəkdə hər hansı təmir və ya qurulum işi başlayanda mütləq yazılı razılaşma etməyə çalış. Bu, sənin haqqını qoruyan ən güclü vasitələrdən biridir.
Müqavilə yoxdursa nə etməli
Əgər usta ilə aranızda yazılı müqavilə olmayıbsa, bu vəziyyət çıxılmaz deyil. Sadəcə daha diqqətli və sistemli davranmaq lazımdır. İlk növbədə usta ilə aranızda keçən bütün yazışmaları saxla. Mesajlar, SMS-lər, sosial şəbəkə üzərindən edilən söhbətlər sübut sayılır. Bu mesajlarda işin nə vaxt başlayacağı, nə qədər davam edəcəyi, ödəniş məbləği və görüləcək işlər barədə danışılıbsa, bunlar çox dəyərlidir. Həmçinin zəng tarixlərini, neçə dəfə zəng etdiyini də qeyd edə bilərsən. Telefonunda zəng qeydləri varsa, onları silmə. Əgər ödənişi bank vasitəsilə etmisənsə, köçürmə qəbzlərini mütləq saxla. Qəbzdə ustanın adı və məbləğ görünürsə, bu artıq ciddi sübutdur. Nağd pul vermisənsə və yanında kimsə olubsa, həmin şəxslər şahid kimi çıxış edə bilər. Onlar təsdiqləyə bilər ki, sən pulu vermisən və hansı şərtlərlə razılaşmısan. Əsas məsələ odur ki, heç bir detalı unutma və hər şeyi bir yerdə topla. Sonradan lazım olanda bunlar sənin işini xeyli asanlaşdıracaq. Müqavilə olmasa da, bu məlumatlarla haqqını tələb etmək mümkündür.
Sübut toplamaq niyə vacibdir?
Sübut toplamaq sənin hüquqlarını qorumaq üçün ən əsas addımlardan biridir. Əgər sabah hüquqi addım atmaq istəsən, qarşı tərəfə sözlə deyil, faktlarla danışmalısan. Usta işi yarımçıq qoyubsa və bunu inkar edərsə, əlində sübut olmasa, vəziyyət çətinləşir. Sübutlar sənin dediklərini təsdiqləyən əsasdır. Mesajlar, qəbzlər, foto və videolar hamısı birlikdə güclü dəlil yaradır. Bu məlumatlar həm ustaya qarşı rəsmi müraciət edəndə, həm də hüquqi qurumlara üz tutanda lazım olacaq. Sübutlar olmadan qarşı tərəf məsuliyyətdən yayınmağa çalışa bilər. Ona görə də baş verən hər şeyi sənədləşdirmək çox önəmlidir. Hər detal gələcəkdə sənə kömək edə bilər. Hətta kiçik görünən bir mesaj belə sonradan böyük rol oynaya bilər. Sübut toplamaq məsələsinə ciddi yanaş və heç nəyi təsadüfə buraxma.
Foto və video çəkiliş
Usta işi yarımçıq qoyanda dərhal telefonunu götür. Görülən işin vəziyyətini foto və video ilə qeyd et. Divarların hansı hissəsinin boyandığını, hansı hissəsinin qaldığını, sökülmüş amma yığılmamış yerləri, yarımçıq qoyulan detalları açıq şəkildə çək. Çəkiliş zamanı tarix və saat görünürsə, bu daha yaxşıdır. Telefonunda avtomatik tarix göstərən ayar varsa, onu söndürmə. Videoda səsli şəkildə də vəziyyəti izah edə bilərsən. Məsələn, bu gün filan tarixdir. Usta işi bu vəziyyətdə qoyub gedib deyə qeyd edə bilərsən. Bu sənədlər sonradan böyük sübut rolunu oynayacaq. Həmçinin yeni usta gələndə də bu materialları ona göstərmək faydalı olacaq ki, əvvəl nə edilib, nə qalıb aydın olsun. Foto və video çəkmək səni gələcəkdə mümkün problemlərdən qoruyacaq. Ona görə də bu addımı gecikdirmə və hər şeyi ətraflı şəkildə sənədləşdir.
Maddi zərərin hesablanması
Usta işi yarımçıq qoyanda insanın üzərinə əlavə xərclər düşür. Bu, çox vaxt əvvəl düşündüyündən də artıq olur. Birinci zərər artıq ödədiyin puldur. Usta işi tam görmədən pul alıbsa, bu məbləğ sənin üçün itki sayılır. İkinci məsələ yeni usta üçün ödəyəcəyin məbləğdir. Çünki yarımçıq işi davam etdirmək çox vaxt sıfırdan başlamaqdan daha çətin olur. Yeni usta buna görə daha yüksək qiymət tələb edə bilər. Üçüncü məsələ material itkisidir. Əvvəlki usta səhv ölçü götürmüş, materialı düzgün istifadə etməmiş və ya bəzi hissələri yararsız hala salmış ola bilər. Bu zaman həmin materialları yenidən almağa məcbur qalırsan. Bundan başqa vaxt itkisi də maddi zərər sayılır. Çünki təmir uzandıqca sən əlavə kirayə haqqı ödəyə, işdən icazə ala və ya planlarını dəyişməli ola bilərsən. Bütün bu xərcləri bir dəftərə yazmaq, nə qədər zərərə düşdüyünü dəqiq hesablamaq çox vacibdir. Çünki sonradan haqqını tələb etmək istəsən, konkret rəqəmlər göstərməlisən. Nə qədər pul verdin, nə qədər əlavə xərclə üzləşdin, hamısını sənədləşdir. Bu həm sənin üçün aydınlıq yaradacaq, həm də hüquqi addım atanda işini asanlaşdıracaq.
Hüquqi yollar
Əgər məsələ ciddi xarakter daşıyırsa və söhbət böyük məbləğdən gedirsə, hüquqi yollara müraciət etmək tamamilə normaldır. Bəzən insan düşünür ki, məhkəmə işi uzundur, əsəbidir və mən buna hazır deyiləm. Amma unutma ki, bu sənin haqqındır və onu qorumaq sənin hüququndur. Əgər usta verdiyi sözlərə əməl etmirsə, pulu qaytarmırsa və əlaqədən qaçırsa, bu artıq məsuliyyətsizlikdir. Hüquqi yollarla müraciət edəndə səndən sübutlar tələb olunacaq. Buna görə əvvəldən topladığın mesajlar, qəbzlər, foto və videolar çox işinə yarayacaq. Hüquqi addım atmadan əvvəl imkan varsa hüquqşünasla məsləhətləş. O, sənə hansı sənədlərin lazım olduğunu, hansı mərhələlərdən keçəcəyini izah edəcək. Bu, səni daha hazırlıqlı edəcək və proses zamanı çətinlik çəkməyəcəksən.
Məhkəməyə müraciət
Məhkəməyə müraciət etmək üçün əvvəlcə bütün sübutlarını bir yerə toplamalısan. Usta ilə yazışmalar, ödəniş qəbzləri, çəkdiyin foto və videolar hamısı sənə lazım olacaq. Daha sonra aidiyyəti quruma müraciət edərək ərizə yazırsan. Ərizədə vəziyyəti ətraflı izah edirsən. Ustanın nə vaxt işi başladığını, nə qədər davam etdiyini, nəyi yarımçıq qoyduğunu və sənə nə qədər maddi zərər vurduğunu dəqiq yazırsan. Proses bir az vaxt ala bilər, amma səbirli olmaq lazımdır. Məhkəmə qərar verəndə sənə maddi zərərin ödənilməsi ilə bağlı qərar çıxa bilər. Bu yol çətin görünsə də, bəzən ən düzgün çıxış yolu məhz budur. Çünki sən haqqını qanuni şəkildə almış olursan.
Gələcəkdə belə problemlərin qarşısını almaq
Ən yaxşı dərs yaşadığın təcrübədir. Bir dəfə belə vəziyyətlə üzləşmisənsə, gələcəkdə daha diqqətli olmalısan. Usta seçərkən tələsmə. İlk tapdığın adama işi vermə. Araşdır, soruş, əvvəlki müştərilərlə danış. Ustanın əvvəl gördüyü işlərin şəkillərinə bax. Mümkün qədər məlumat topla. İş başlamazdan əvvəl şərtləri açıq danış. Vaxtı, qiyməti, görüləcək işləri dəqiq razılaşdır. Hər şeyin aydın olması sonradan problem yaşama ehtimalını azaldır. Ən vacibi isə yazılı razılaşma etməyə çalış. Bu sənin üçün bir növ təminat rolunu oynayır. Gələcəkdə belə problemlərin qarşısını almaq üçün bu addımlar çox vacibdir.
Tövsiyələr və məsləhətlər
Usta seçərkən mütləq əvvəlki işlərinə bax. Əgər imkan varsa, həmin evlərə gedib öz gözünlə gör. Tanışlardan soruş, kimlə işləyiblər, razı qalıblarmı. Usta ilə danışanda hər şeyi açıq de. İşin həcmini, vaxtını və qiymətini dəqiqləşdir. Yazılı razılaşma etməyə çalış. Əgər bu mümkün deyilsə, heç olmasa mesajla bütün şərtləri razılaşdır. Pulun hamısını əvvəlcədən vermə. İş mərhələlərlə gedirsə, ödənişi də mərhələlərlə et. Məsələn, işin yarısı bitəndə yarısını ver, qalanını isə iş tamamlanandan sonra ödə. Bu ustanı daha məsuliyyətli olmağa məcbur edəcək. Hər zaman sənəd saxla, mesajları silmə, qəbzləri itirmə. Bu sadə qaydalar səni gələcəkdə böyük problemlərdən qoruyacaq.
